Mỹ vẫn là một trong số những điểm đến du học hàng đầu với sinh viên Việt Nam.

Lý do đơn giản là vì nền kinh tế của Mỹ đã vượt qua cơn bão kinh tế toàn cầu vài năm trước, những người trẻ Việt Nam tiếp tục sang Mỹ du học với số lượng lớn mà không bị ảnh hưởng bởi Brexit, cuộc tranh cử Tổng thống năm 2016 của Mỹ hay những sự kiện có khả năng thay đổi nền giáo dục và chính trị xã hội. Trong số những học sinh quốc tế ở Mỹ, Việt Nam là một quốc gia nổi bật trong số 10 nước có tỷ lệ du học sinh cao nhất. Một cách thần kỳ, Canada được liệt kê là nước có tỷ lệ du học sinh cao thứ 5 vào tháng 3 năm 2017.


Học sinh Việt Nam chụp ảnh với mô hình giấy của ứng viên tranh cử Tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa trong sự kiện xem tranh cử tổng thống tại Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội. Ảnh: AFP.

Hãy xem những số liệu và con số dưới đây để hiểu rằng tại sao nhiều học sinh đang hướng đến Mỹ.

Mỹ là quốc gia có số lượng sinh viên Việt Nam du học cao thứ 2 sau Nhật Bản, với hơn 30.000 sinh viên ở tất cả các cấp học, phần lớn là ở mảng đại học và sau đại học, theo những số liệu mới nhất. Tuy nhiên, không giống như Nhật Bản, hầu hết những người trẻ Việt Nam ở trình độ đại học và sau đại học đã nhập học vào những chương trình học thuật lấy bằng, chủ yếu là ở trình độ đại học, trong khi 12,5% đang theo đuổi chương trình lấy bằng Thạc sĩ. Thêm vào đó, 54,5% trong tổng số đó là phụ nữ, đối lập với hầu hết các quốc gia châu Á khác.
Ước tính có khoảng 165.000 thanh niên Việt Nam đang theo học ở 10 quốc gia nằm trong top, 83% trong số này đang theo học ở 5 quốc gia có số lượng học sinh Việt Nam hàng đầu: Nhật Bản, Mỹ, Úc, Trung Quốc và Vương quốc Anh. – theo tỷ lệ từ cao đến thấp. Theo sau trong top 10 là Singapore, Đức, Pháp, Nga và Canada. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, 96% số học sinh đi theo diện tự túc tài chính, điều này cũng nói lên sự tăng trưởng trong khả năng chi trả những năm gần đây.

Bây giờ Việt Nam có 30.279 học sinh ở khắp 50 bang của Mỹ, cũng như ở Puerto Rico. Điều này cho thấy một thị trường đại học vững mạnh với 30% sinh viên nhập học vào các trường Cao đẳng Cộng đồng – nhằm hướng tới việc lấy bằng Cử nhân thông qua chương trình 2+2 – và 30% sinh viên nhập học vào các trường Đại học hệ 4 năm. Vào năm 2009 - 2010, một số liệu đáng kinh ngạc là 90% người Việt Nam đã lựa chọn trường Cao đẳng Cộng đồng để bước vào hệ thống giáo dục bậc cao của Mỹ.

Sự thật là những trường Cao đẳng Cộng đồng và các trường Đại học hệ 4 năm đang gắn kết với nhau trong một xu hướng gần đây. Đây là kết quả của việc tổng hợp các yếu tố khác nhau, bao gồm việc ngày càng có nhiều trường Đại học hệ 4 năm với học phí thấp hơn, kể cả có hay không có học bổng, và khả năng chi trả cũng tăng lên trong một quốc gia mà công ty tư vấn bất động sản của Anh, Knight Frank, dự đoán là sẽ có tỷ lệ phần trăm tăng trưởng cao nhất của những cá nhân có tài sản khủng nhất trên thế giới (UHNWI) giữa thời điểm bây giờ và năm 2026 (UHNWI có một số tài sản trị giá khoảng 30 triệu USD). Số lượng những nhà triệu phú đô la được mong đợi sẽ tăng lên 2,5 lần từ 14.300 lên đến 38.600 trong cùng một thời điểm và dĩ nhiên, vẫn sẽ có những người không giàu có như những tỷ phú trên nhưng lại có những nguồn lực khác để đảm bảo con cái của họ có thể trải nghiệm nền giáo dục quốc tế.

Trong cấp bậc trung học với những trường nội trú và bán trú, tỷ lệ nhập học tổng cộng là 13.1%, hoặc tính ra là khoảng 4.000 học sinh. Việt Nam xếp hạng thứ 3 trong số các nước có du học sinh từ bậc trung học, chỉ sau Trung Quốc và Ấn Độ. Xu hướng này được hình thành bởi sự mong muốn của những bậc cha mẹ Việt Nam là cho con mình một bước khởi đầu hoàn hảo về mặt ngôn ngữ, xã hội, học thuật và văn hóa nhằm chuẩn bị cho việc học tập sau khi tốt nghiệp phổ thông. Những lựa chọn thì rất đa dạng từ các chương trình hoàn thành trung học phổ thông (hầu hết là ở bang Washington) cho đến các trường công lập và tư thục nội trú và bán trú. Chi phí học tập tại các trường này cũng rất đa dạng.

Những bang phổ biến

Đâu là nơi những học sinh Việt Nam lựa chọn để học tập? Câu trả lời thực sự là ở bất kì đâu, tuy nhiên có 10 bang được ¾ số học sinh Việt Nam lựa chọn. Một trong số những bang phổ biến nhất đối với phần đông học sinh và phụ huynh Việt Nam là California (6.171), Texas (5.221), Washington (2.458), Massachusetts (1.685), New York (1.328), Florida (1.193), Pennsylvania (1.187), Illinois (915), Virginia (886) và Georgia (677).

Trong khi những sinh viên Việt Nam sống ở khắp các bang của nước Mỹ và Puerto Rico, số lượng sinh viên đang sống tại 3 bang đầu tiên nằm trong danh sách chiếm gần một nửa số lượng (46% hoặc 13.850). Danh sách top 10 bang phổ biến nhất có khoảng 72% (21.721) trong số tất cả học sinh Việt Nam. Những bang có khoảng 50 học sinh hoặc ít hơn là: Alaska (6), Idaho (36), Montana (15), North Dakota (10), South Dakota (36) và Wyoming (17).

Lý do cho sự đông đúc của California, Texas và Washington bao gồm những sự liên kết từ phía gia đình. Đây là kết quả của làn sóng di cư sau chiến tranh, trong tình cảnh những người đi trước cũng đã di cư. Điều thu hút nhiều người đến Washington là do những chương trình hoàn thành trung học phổ thông độc quyền cũng như những chiến lược cố gắng dài hạn và bền bỉ của những trường Cao đẳng và Đại học, đặc biệt là những trường Cao đẳng Cộng đồng.

Tỷ lệ học sinh ở top 3 bang đầu tiên vẫn đang tăng lên trong những năm gần đây. Điều này có thể do những cố gắng tuyển sinh được tạo ra bởi những trường Cao đẳng và Đại học tham gia vào thị trường này, và thực tế là các học sinh và phụ huynh càng có nhiều lựa chọn hơn so với trong quá khứ.

Giá trị của giáo dục

Một trong số những lực đẩy cho việc du học nói chung chính là giá trị mà những bậc cha mẹ đặt vào giáo dục. Theo báo cáo mới nhất của HSBC trong The Value of Education series, những bậc cha mẹ trên toàn thế giới chi 44.221 USD cho nền giáo dục của con em họ từ bậc tiểu học đến đại học. The Value of Education khảo sát những bậc cha mẹ về những ước muốn của họ trong việc học của con em mình, nhìn nhận của họ về chi phí và lợi ích của việc học trong nước và ngoài nước cũng như những sự hy sinh mà họ đã chuẩn bị để chắc chắn giúp con em mình đánh thức mọi tiềm năng.

Không thể phủ nhận rằng phần đông (87%) số phụ huynh đang hỗ trợ tài chính cho việc học của con em mình cũng như sẵn sàng hy sinh những thứ thuộc về cá nhân để con em mình có thể thành công (82%). Đáng chú ý là, 74% trong số các bậc cha mẹ được chọn làm khảo sát dùng thu nhập hằng ngày của mình để cung cấp cho việc học của con em họ.

Đây là một đoạn trích dẫn then chốt về Việt Nam phản ánh bức tranh thế giới:

Những bậc cha mẹ ở Việt Nam rất xem trọng việc học tập của con em mình thể hiện qua việc họ chi rất nhiều tiền cho giáo dục, gần như một nửa số tiền trong tổng số tiền chi tiêu trong gia đình (47%). Trong nỗ lực cải thiện nền giáo dục cho con em mình, ngày càng nhiều bậc phụ huynh xem xét việc cho con em mình đi du học. Vào cuối năm 2016, số lượng học sunh Việt Nam du học đã lên đến con số 130.000 với chỉ 4% trong số này được chính phủ tài trợ. Hơn nữa, cho dù là học trong nước hay nước ngoài, sinh viên Việt Nam luôn có niềm yêu thích vượt trội hơn cho những môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM). Ví dụ, theo Bảng báo cáo chung về top những ngành học trong lĩnh vực giáo dục năm 2016, STEM xếp thứ hai trong những ngành học được lựa chọn bởi sinh viên Việt Nam tại Mỹ (28.4%), chỉ đứng sau kinh doanh và quản lý (32.6%).

Dựa vào các thống kê trên nhiều vùng quốc gia và lãnh thổ được thực hiện vào năm 2016 và 2017, rõ ràng phần lớn người Việt Nam rất lạc quan vào tương lai và nền giáo dục sẽ đóng vai trò nòng cốt cho sự phát triển ấy. Phụ huynh Việt Nam đã đầu tư một số lượng tiền lớn đáng kể cho sự giáo dục của con em từ độ tuổi còn rất nhỏ, một số người có sự hi sinh tuyệt vời hơn những người khác, tùy thuộc vào tầng lớp xã hội của họ. Tiến sĩ Phùng Xuân Nhã, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thông tin sự việc này tại hội nghị vào cuối tháng 12 vừa qua, ông cho biết: “Phụ huynh Việt Nam có thể hi sinh mọi thứ cho con cái của họ, có thể bán cả nhà cửa và đất đai để đầu tư cho giáo dục của con.”

Quan điểm của Mỹ

Một nhân tố quan trọng khác có thể lý giải cho niềm yêu thích về việc học tại Mỹ là người Việt Nam có những quan điểm tích cực về văn hóa và con người Mỹ, mà không phải là tổng thống Trump. Theo kết quả khảo sát thăm dò dư luận thường niên của Trung tâm nghiên cứu Mỹ (Pew Research Center Global Attitudes and Trends) thông báo vào cuối tháng 6, “Tổng thống Donald Trump đã tạo nên một ảnh hưởng lớn về cách nhìn của Thế giới đến nước Mỹ. Những chính sách chính của ông không nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng Thế giới, và xếp hạng của Mỹ đã giảm đáng kể ở nhiều nước.”

Kết quả thăm dò ý kiến Ipsos MORI từ 18.000 người đến từ 25 quốc gia đã phản ánh những điều đó trong khảo sát Pew. Chỉ 40% số người tin rằng Hoa Kỳ có ảnh hưởng tích cực đến diễn biến thế giới, thấp hơn cả Trung Quốc với 49% nhưng vượt xa Nga với tỷ lệ 35%. 3 quốc gia hàng đầu có tỷ lệ cao chính là Canada (81%), Úc (79%) và Đức (67%). Tỷ lệ chấp thuận của Mỹ đã giảm 24%.

Trong khi người Việt Nam không nghĩ nhiều về Trump, họ có chung một vài quan điểm với những con người ở hầu hết các nước. Sự yêu thích của họ đối với nước Mỹ thật sự tăng từ 78% lên 84%, sự tăng tỷ lệ đứng thứ 2 sau Nga. Con số này đã tăng lên 92% trong giới trẻ Việt Nam có độ tuổi từ 18 đến 29. Thậm chí sự yêu thích của Mỹ đạt 86% tại Hàn Quốc, với tỷ lệ cao nhất trong số 37 quốc gia được khảo sát.

Có một vài lý do có thể giải thích quan điểm tích cực của người Việt Nam dành cho đất nước và con người Mỹ:

Hành động chống lại Trung Quốc, một mối quan tâm hiện nay về tranh chấp lãnh thổ ở vùng biển phía nam Trung Quốc, được biết là Biển Đông của Việt Nam, cùng việc Trung Quốc ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam.

Một lý do sâu xa hơn và mang tính lịch sử có thể là quan điểm của người Việt trong suốt thời kỳ chiến tranh Mỹ tại Việt Nam, cho rằng đó là chiến tranh giữa hai chính phủ, không phải giữa những con người thuộc hai nước, tạo nên một sự phân biệt rõ ràng giữa con người Mỹ và chính phủ Mỹ của người Việt.

Sự thật là rất nhiều người Việt, đặc biệt là ở miền Trung và miền Nam Việt Nam, có những người thân sống tại Mỹ, là kết quả của làn sóng di cư tại giai đoạn hậu chiến tranh.
Sự ảnh hưởng về sức mạnh phần mềm của Mỹ, bao gồm âm nhạc, phim, truyền hình, hàng hóa và dịch vụ,… Ví dụ, 57% người Việt nói rằng họ thích âm nhạc, phim và truyền hình của Mỹ.

Cũng trong tháng 6 năm 2017, Hội đồng Giáo dục Hoa Kỳ, trong kết quả báo cáo Mapping Internationalization on U.S. Campuses, được thực hiện mỗi 5 năm, cho thấy rằng: “58% kế hoạch tuyển dụng bao gồm mục tiêu địa lý. Và dựa trên mục tiêu rõ ràng này cho thấy có 3 quốc gia đứng đầu chính là Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam.”

Chương trình Đầu tư Định cư

Một số lượng lớn phụ huynh có con đi du học tại Mỹ cũng có nhiều điều kiện thuận lợi khi tham gia EB-5, một chương trình của Mỹ cho phép các doanh nhân (cùng vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi) nộp đơn xin cấp thẻ xanh (thẻ thường trú), người đã đầu tư vào các doanh nghiệp thương mại có hợp tác với các trung tâm địa phương được chấp nhận bởi Cơ quan Di trú và Nhập tịch của Hoa Kỳ, kích thích phát triển nền kinh tế. Trong khi hầu hết các hồ sơ EB-5 đến từ các nhà đầu tư Trung Quốc thì trong những năm gần đây, Việt Nam đã đứng hạng 2 và theo sau đó là Ấn Độ, Brazil, Đài Loan, Hàn Quốc, Iran và Venezuela.

Chương trình này được thành lập bởi Quốc hội Hoa Kỳ vào năm 1990 để kích thích nền kinh tế Hoa Kỳ thông qua việc tạo cơ hội nghề nghiệp và đầu tư vốn bởi những nhà đầu tư nước ngoài, giúp cho con cái của những nhà đầu tư tham gia có thể làm việc trong thời gian dài mà không lo lắng về việc có phải xin Visa làm việc (H1-B) hay không.

Những trở ngại trước mắt

Việt Nam đang thách thức những sự trở ngại, khi nó có nhiều sự ngưỡng mộ trong khoảng thời gian quá khứ gần đây và suốt con đường lịch sử lâu dài, dữ dội và đầy cảm hứng. Từ quan điểm về thể chế, Việt Nam trở thành một thị trường cạnh tranh khốc liệt, không chỉ được nhận thấy bởi các trường học tại Mỹ mà còn nhiều nước khác trên thế giới đã nhận thấy Việt Nam là một thị trường tuyển dụng tiềm năng. Đây là tin tốt cho những quý phụ huynh và học sinh có nhiều cơ hội lựa chọn cho mình một nơi có chi phí hợp lý hơn.

Khi làn sóng du học tại Mỹ được phá vỡ do vấn đề nhân khẩu và các nhân tố liên quan đến sự phát triển phát triển, như sự già hóa dân số cùng việc cải thiện chất lượng giáo dục bậc cao trong nước, yêu cầu cần tiếp tục đà tăng trưởng và ngăn chặn các tình huống kinh tế chính trị không lường trước.Vì lý do không ai có thể dự báo trước mọi chuyện, tuy nhiên, kết quả trung lập là điều có thể đoán trước cho bất cứ ai.

*Tiến sĩ Mark Ashwill là Giám đốc điều hành - Đồng sáng lập Capstone Việt Nam, một công ty tư vấn giáo dục toàn diện với hai văn phòng đại diện tại Hà Nội và Hồ Chí Minh. Những quan điểm thể hiện trong bài viết này là của ông.


(Bài viết: “To many Vietnamese, US still a top overseas study destination in spite of Donald Trump” - Tiến sỹ Mark Ashwill viết trên báo VnExpress.net)
Dịch: Capstone Vietnam)